راهنمای تکامل بینایی کودکان

بیش از 98% کودکان با اندام بینایی سالم وطبیعی به دنیا می آیند .به عقیده بیشتر صاحبنظران این میزان بالای هنجاری اندام بینایی می تواند به دلیل اهمیت زیاد این حس برای انسان ها باشد ، اگرچه سالم وطبیعی بودن اندام بینایی نمی تواند توانایی کودک شما را برای داشتن بینایی کارآمد وتفسیر درست آنچه که می بیند ، تضمین نماید .

   کودک شما در سنین پیش مدرسه باید به مهارت های بینایی خاصی دست یابد تا بتواند در سن 6 سا لگی وارد مدرسه شود .

   شما والدین عزیز باید توانایی ارزیابی چگونگی تکامل بینایی فرزند خود را داشته باشید تا کودک شما در سنین پیش مدرسه با یاد گیری بهتر مهارت های بینایی لازم بتواند در مدرسه و متعاقب آن در مراحل بعدی موفق باشد .

   مطا لبی که در پیش روی شماست برای دادن آگاهی لازم به شما عزیزان برای داشتن دیدی هوشمندانه نسبت به تکامل بینایی فرزند خود و اینکه کی ، چگونه و کجا به یاری فرزند خود بشتابید ، تهیه و ارائه شده است .سیاهه ( چک لیست ) زیر می تواند شما را در دانستن اینکه فرزندتان در کدام مرحله از تکامل بینایی است ، راهنمایی نماید . لازم به ذکر است که سنین داده شده تقریبی هستند اما اگر کودک شما بخصوص از تولد تا دو سالگی ( دوران حساس تکامل بینایی ) در مرحله ای بیش از4تا6هفته تأخیر داشته باشد ، توجهات خاص و مشورت با پزشک بینایی (اپتومتریست یا چشم پزشک) ضروری است  چراکه تأخیر در مراحل تکامل بینایی می تواند به دلیل ارتباط نزدیک سیستم های حسی و حرکتی ، رشد و تکامل کلی کودک را تحت تأثیر قرار دهد .

   یادداشت ویژه :

   والدین اغلب از دیدن منظره انحراف به داخل چشم اطفا ل نگران می شوند . لازم به ذکر است که دراطفا ل پهن بودن ریشه  بینی ، یک انحراف کاذب ایجاد می نماید . در این موارد به عکس طفل خود دقیق شوید  اگر انعکاس فلاش دوربین عکاسی در مرکز مردمک چشم ها بیا فتد ، جای نگرانی نیست ولی اگر انعکاس فلاش دوربین در مرکز مردمک نباشد ، مشورت با پزشک بینایی ضروری است . توجه داشته باشید که در این موارد قبل از اقدام به جراحی ، روش های کلینیکی غیر جراحی را امتحان نمایید و جراحی را به عنوان آخرین راه درمان انتخاب کنید .

  والدین عزیز

   آمادگی بینایی کودک شما برای ورود به دبستان از روز تولد آغاز می شود . هر لحظه لحظه تجربه بینایی او را برای ورود به کلاس درس آماده می کند . سیاهه زیر برای راهنمایی شما و اطمینان از رسیدن فرزندانتان به موفقیت های قابل دسترس در زندگی آتی ، تهیه شده است .

 1- نمود ظاهری چشم ها

1. قرمزی غیرعادی چشم ها

2. قرمزی غیرعادی پلک ها

3. پوسته پوسته شدن پلک ها

4. گل مژه یا زخم پلک ها

5. اشکریزش مفرط

6. پژمرده بودن غیرعادی پلک ها

7. چرخش کند وتوأم با خستگی یک چشم به طرف داخل یا خارج

   2- حرکات دال بر ناراحتی چشم ها

1. مالیدن مفرط چشم ها

2. اجتناب از نور تابناک

3. بسته نگه داشتن زیاد چشم ها

   3- کارآیی بینایی قابل اتتظار

      تولد تا 6 هفتگی

1. خیره شدن به اطراف موقع بیدار شدن

2. خیره شدن آنی و زودگذر به اشیاء نورانی

3. چشمک زدن به فلاش دوربین

4. حرکات توأم چشم ها وسر

5. چرخش گاهگاهی یک چشم به داخل

     8 هفتگی تا 24 هفتگی

1. چشم ها شروع به حرکات دامنه دار کرده و حرکات سر کم می شود .

2. چشم ها شروع به تعقیب اشیاء یا اشخاص در حا ل حرکت می کنند . ( 8-12 هفتگی )

3. تماشای صورت والدین موقع حرف زدن برای او ( 10-12 هفتگی )

4. تماشای دست ها خود ( 12-16 هفتگی )

5. حرکات آگاهانه چشم ها به اطراف برای جستجو ( 18-20 هفتگی )

6. نگاه کردن به دست ها ، غذا و بطری آب موقع نشستن ( 18-24 هفتگی )

7. جستجو و تماشای اشیاء دورتر ( 20-28 هفتگی )

      30 هفتگی تا 48 هفتگی

1. چرخش چشم ها به داخل موقع نگاه کردن به دست ها یا اسباب بازی ( 28-32 هفتگی )

2. حرکات وسیع ترچشم ها باحرکات اندک سر ( 30-36 هفتگی )

3. نگاه کردن به اتفاقات اطراف خود به مدت طولانی تر ( 30-36 هفتگی )

4. جستجوی اسباب بازی هاییکه ازدستش می افتند . ( 32-38 هفتگی )

5. نگاه عمیق و هوشیارانه به اسباب بازی هاییکه می تواند در دست گیرد . ( 38-40 هفتگی )

6. خزیدن به سمت اسباب بازی محبوب موقع دیدن آن ( 40-44 هفتگی )

7. چرخاندن چشم ها به اطراف اتاق برای دیدن آنچه که اتفاق می افتد . (44-48 هفتگی )

8. عکس العمل دیداری به لبخند و صدای دیگران ( 40-48 هفتگی )

9. وراندازکردن هوشیارانه بیشتر و بیشتر اشیاء و افراد ( 46-52 هفتگی )

        12 ماهگی تا 18 ماهگی

1. شروع به کارگیری هماهنگ چشم ها و دست ها در فعالیت های یدی ( 12-14 ماهگی )

2. دلبستگی دیداری به عکس های ساده ( 14-16 ماهگی )

3. نزدیک کردن زیادتر اشیاء به چشم ها برای ورانداز نمودن و شناسایی بیشتر ( 14-18 ماهگی )

4. متوجه شدن و اشاره کردن به افرادی که می گویند ، ببین یا نگاه کن ( 14-18 ماهگی )

5. جستجو و شناسایی عکس ها در کتاب ها ( 16-18 ماهگی )

     20 ماهگی تا 36 ماهگی

1. شناسایی دیداری گاهگاهی بدون نیاز به لمس ( 20-24 ماهگی )

2. گشاده رویی و لبخند موقع دیدن اشیاء و افراد محبوب ( 20-24 ماهگی )

3. علاقه مند شدن به حرکات چرخشی مانند هم زن تخم مرغ ( 24-28 ماهگی )

4. نگاه کردن به دست های خود موقع خط خطی کردن کاغذ ( 26-30 ماهگی )

5. تسلط بینایی به حرکاتی مانند راه رفتن و بالا رفتن خود ( 30-36 ماهگی )

6. نگاه کردن و تقلید از کودکان دیگر ( 30-36 ماهگی )

7. توانایی شروع رنگ آمیزی در روی کاغذ ( 34-38 ماهگی )

8. تعبیر عکس ها در کتاب ( 34-38 ماهگی )

     40 ماهگی تا 48 ماهگی

1. نزدیک کردن سر و چشم ها به صفحه کتاب برای وراندازکردن ( 40-44 ماهگی )

2. رسم و نام گذاری اشکا لی مثل + در روی کاغذ ( 40-44 ماهگی )

3. توانایی درخواست و قبول چیزی با چشم ها و توانایی چشمک زدن با یک چشم ( 46-50 ماهگی )

    4 سالگی تا 5 سالگی

1. توسعه مهارت هماهنگی چشم ها و دست ها

2. چرخاندن و حرکت دادن معنی دار چشم ها

3. رسم و نام گذاری اشکا ل

4. رنگ آمیزی داخل خطوط ( مثل کاغذ شطرنجی )

5. توانایی بریدن و چسباندن اشکا ل ساده

6. رو نویسی ساده و ناشیانه بعضی ازحروف الفبا

7. توانایی جاگذاری اشیاء کوچک در سوراخ های کوچک

8. توانایی تشریح مشاهدات مهم

9. یاد گیری هوشیاری بینایی و مراقبت از اطراف

10. صحبت با والدین در مورد اشیاء ، افراد و مکان های جدید

    به یاد داشته باشید که سنین داده شده تقریبی هستند وتأخیر یک هفته ای غیرعادی نیست . اما تأخیر قطعی و روشن در مراحل تکاملی ، نیازمند توجه می باشد . مراحل ذکر شده ، بسیار مهمند و همه آن ها مهارت های بینایی پایه برای کارهای روزمره بوده و مقدمات آمادگی کودک برای ورود به دبستان و موفقیت در آن و مراحل بعدی زندگی را ، فراهم می کنند . 

  راهنمای مشکلات بینایی کودکان

بینایی بدون شک مهمترین حس ازحواس پنج گانه است ونقش عمده ای دررشد فکری وتکامل فرد چه در دوران کودکی وچه بعد آن،ایفا می کند.

    شاید هنوز بیشتر والدین،چگونگی تأ ثیر بینایی بررشد و پرورش فرزندشان را نمی دانند.برای مثال نوزادان درچند ماه اول تولد فقط قادر به دیدن اشیا با کنتراست رنگ بالا مثل سیاه ، سفید و قرمز درنزدیک می باشند.

      توانایی بکارگیری چشم ها به صورت تیمی از مهارت های بینایی است که در دوران کوکی تکامل می یابد.والدین ، متخصصین اطفا ل و پزشکان بینایی ( اپتومتریست ها و چشم پزشکان) باید مراقب باشند که چشم ها در سا لهای اولیه زندگی (دوران حساس بینایی) همکاری تیمی داسته باشند ، نه اینکه مستقل ازهم عمل کنند.

      رسیدن کودک به دوران پیش مدرسه وسن مدرسه والدین را با نگرانی های جدیدی مواجه می کند.

	اولین معاینه بینایی کودک کی باید انجام گیرد؟
	آیا فرزند من به اصلاح بینایی نیاز دارد؟
	آیا بینایی فرزند من با گذشت زمان بد تر می شود یا بهبود می یابد؟
	چه نوع عینکی برای فرزند من مناسب است؟
	آیا فرزند من می تواند ازکنتاکت لنز استفاده کند اگر نتواند یا نخواهد ازعینک استفاده کند؟
	آیا مشکل بینایی می تواند بر توانایی یاد گیری او تأ ثیر بگذارد؟
	آیا من باید ازچگونگی تأ ثیر کامپیوتر بر چشمان فرزندم نگران باشم؟

       دراین قسمت تلاش بر این است که پاسخ سؤالاتی از این قسم را باهم مرور نماییم. 

  علائم قابل توجه و نگران کننده   

1. - تماشای تلویزیون از نزدیک و بیش از حد نزدیک نگاه داشتن کتاب موقع مطالعه

2. - انحراف چشم ها

3. - کج کردن سر برای دید بهتر

4. - مالیدن چشم ها (درموقع غیر خواب آلودگی)

5. - حساسیت به نور

6. - اشکریزش غیرعادی

7. - بستن یک چشم موقع خواندن وتماشای تلویزیون

8. - اجتناب وعلاقه نشان ندادن به کارهایی که نیاز به دید نزدیک دارند. (خواندن و رنگ آمیزی)

9. - اجتناب وعلاقه نشان ندادن به کارهایی که نیاز به دید دور دارند. (توپ بازی)

10. - شکایت از سردرد یا خشتگی چشم ها

        درصورت وجود هر کدام از علائم فوق درکودک شما ،معاینه کامل بینایی ضروری است.

       دوربینی در کودکان بسیار معمول است .دوربینی زیاد ممکن است موجب انحراف چشم ها گردد. این انحراف دربرخی موارد با اصلاح دوربینی توسط عینک قابل جبران است ودر بعضی موارد شاید به جراحی نیاز باشد. انحراف درمان نشده چشم ها ممکن است موجب تنبلی چشم (آمبلیوپی) شود.

      ازطرف دیگر نزدیک بینی نیاز به اصلاح فوری با عینک دارد. معمولاْ کودکان با دوربینی راحت تراز نزدیک بینی کنار می آیند.

      آستیگماتیسم نیز می تواند تاری دید شود و نیازبه اصلاح با عینک دارد.

     اولین معاینه بینایی 

 اگر کودک شما هیچکدام از علائم عیوب انکساری ویا سایر مشکلات بینایی را نداشته باشد،لازم است در سن  شش ماهگی وبار دیگر در سه سالگی مورد معاینه کامل سیستم بینایی قرار گیرد. بر طبق نظر انجمن اپتومتری آمریکا معاینه کامل کودک قبل از ورود به مدرسه موجب تشخیص بموقع و درمان قطعی هر گونه مشکل در سیستم بینایی می گردد. بنابراین کودکان بدون علائم مشکلات بینایی باید برای بار سوم قبل از ورود به مدرسه تحت معاینه کامل قرار گیرند.

      درصورت وجود هرگونه مشکل بینایی بعد از رفع فوری مشکل، کودکان باید حداقل سا لی یک بار کنترل شوند.معاینات سالانه به اپتومتریست یا چشم پزشک این امکان را می دهد که نیازهای جدید کودک را تشخیص وبه رفع آن ها اقدام نماید. به علت رشد سیستم بینایی تعویض سالانه عینک منطقی به نظر می رسد.

      مطمئن شوید که کودک شما سالانه توسط اپتومتریست یا چشم پزشک معاینه کامل گردد و معاینات غربالگری توسط مراقبین بهداشت مدارس اگرچه لازم است ولی کافی نیست.

 ديدن رنگها در نوزادان

    تحقيقات جديد نشان مي‌دهد نوزادان در چهار ماهگي برخي از رنگها را به رنگهاي ديگر ترجيح مي‌دهند.

 انگیزه استفاده ازعینک  

اگر کودک شما به عینک نیاز دارد ، اورا در خرید عینک شرکت دهید وسعی کنید عینک راحتی برایش درنظر بگیرید. این امر موجب افزایش انگیزه او دراستفاده از عینک خواهد شد. به او توضیح دهید که عینک برای دید واضح و مؤثر او،لازم است و از این پس او راحت تر خواهد توانست نوشته های تابلو و کتاب را ببیند و حتی راحت تر خواهد توانست با هم سالانش بازی کند. سعی کنید ،در زمان مناسبی به معاینه و تهیه عینک اقدام کنید .برخی از کودکان صبح ها و بعضی دیگر عصرها آمادگی معاینه دارند و زمانی که کودک شما خسته ، عصبانی و بدخو است ، وقت مناسبی برای قرار معاینه نمی باشد. 

چند نکته درمورد خرید عینک کودکان  

می دانید که انتخاب فریم عینک کودکان کمی گیج کننده است ، آیا از میان فریم های موجود چه فریمی را باید انتخاب کرد که هم برای او راحت و باب میل باشد و هم به قولی مهمان دو روز نباشد؟

•   ضخامت عدسی های عینک

 نسخه عینک اولین عامل دخیل در انتخاب فریم است بنا براین قبل از شروع بازدید از فریم ها با مسئول قسمت فروش مشورت کنید. بخصوص اگر عدسی های تجویز شده ضخیم هستند ،فریم انتخابی باید تا حد امکان کوچک باشد که مسئول قسمت فروش می تواند شما را در این مورد که کدام فریم ضخامت شیشه را کمتر نشان می دهد ، راهنمایی کند.

•  زمان استفاده از عینک

  آیا عینک بسته به نوع و میزان عیب انکساری فقط برای موارد خاصی (مثل مطالعه) تجویز شده یا استفاده از آن برای همه ساعات بیداری توصیه شده است؟

     به کودک خود حق انتخاب بدهید و در نظر داشته یاشید که او از زدن عینکی که دوست ندارد ، به بهانه های مختلف خودداری خواهد کرد. درضمن سعی کنید فریم انتخابی خیلی مطابق مد نباشد که در این صورت مجبورید برای سال بعد ، فریم دیگری تهیه کنید.

•   پلاستیکی یا فلزی (سیمی)

 فریم های کودکان نیز مثل انواع بزرگسالان هم ازنوع پلاستیکی وهم ازنوع فلزی ساخته می شوند . بسیاری از سازندگان ، فریم های کودکان را به سبک بزرگسالان می سازند که کودکان نیز این فریم ها را دوست دارند .

      در گذشته فریم های پلاستیکی بعلت وزن کم ، استحکام زیاد وقیمت ارزان انتخاب مناسبی برای کودکان بود ولی درحال حاضرکارخانه داران فریم های فلزی را نیز باهمان مشخصات تولید نموده اند .

      توجه داشته باشید اگر کودک شما به بعضی از مواد حساسیت دارد ، از مسئول قسمت فروش درمورد اینکه آلیاژکدام فریم کمتر حساسیت زا می باشد ، راهنمایی بخواهید . 

•  پل بینی مناسب

 ازآنجایی که بینی کودکان به رشد کامل خود نرسیده است ، یکی از نکات مهم در انتخاب عینک کودکان پل بینی مناسب می باشد . فریم های فلزی بعلت داشتن پل بینی قابل تنظیم مناسب تر می باشند و قرار گرفتن فریم های پلاستیکی در روی بینی کوچک کودکان مشکل تر است . اگر پل فریم و بینی کودک متناسب نباشد ، به خصوص بعد از نصب شیشه های عینک ، این عدم تناسب موجب سر خوردن عینک به سمت پایین خواهد شد .

•  دسته های فریم

     فریم های پشت گوش فنر دار که دسته آن ها دور گوش می پیچد ، گزینه مناسبی برای کودکان نوپا هستند و از سر خوردن وافتادن عینک جلوگیری می کنند . البته این فریم ها در مواردی که عینک دائمی نیست ، خیلی مناسب نمی باشند .

•  لولا های ارتجاعی (فنری)   

    فریم های لولا فنری برای کودکان مناسب هستند . این لولا ها موجب می شوند که دسته های فریم بدون آسیب دیدن قابلیت خم شدن به سمت خارج را داشته باشند (بفزض اگر کودک با عینک بخوابد )  .

•  جنس عدسی

    عدسی های ساخته شده از پلی کربنات برای کودکان بسیار مناسب هستند چرا که فشرده ترین و مقاوم ترین نوع عدسی های پلاستیک می باشند . این عدسی ها بعلت سبکی وزن برای شماره های بالا نیز گزینه مناسبی هستند .عدسی های پلی کربنات دارای لایه ضد خش بوده و چشم را از اشعه ماورائ بنفش محافظت می کنند و بعلت ایمن بودن برای فعالیت های ورزشی کودکان نیز مناسبند . 

  اسباب بازی و ایمنی چشم ها

 نوزادان با سیستم بینایی تکامل نیافته که هم زمان با خودشان رشد می کند ، متولد می شوند .در طول سال های رشد ونمو ، آن ها تحریک های بینایی زیادی دریافت می کنند اما هیچ چیز به راحتی اسباب بازی سیستم بینایی کودکان را تحریک نمی کند

  به خاطر داشته باشید که بیشتر حوادث ناگوار دوران کودکی در خانه و با اسباب بازی ها اتفاق می افتد .کودک وقت زیادی با اسباب بازی سرگرم است ، بنا براین باید اطمینان داشته باشید که اسباب بازی های او برای سلامت عمومی وبخصوص سلامت چشم ها ایمن و بی خطر است . اغلب ایمن نبودن اسباب بازی به علت متناسب نبودن آن با سن کودک است . اسباب بازی باید علاوه از سن بارشد کودک نیزمتناسب باشد .قسمت های کوچکی که در بعضی اسباب بازی های مخصوص کودکان سه ساله یافت می شود ، برای کودک چهار ساله شما اگر هنوز دوست دارد اشیاء را در دهانش بگذارد ،مناسب نیست .

  اندازه اسباب بازی بسیار مهم است . حتی اگر یک اسباب بازی به حد کافی بزرگ باشد در دهان کودک  جای نگیرد ، ولی قابل تقسیم شدن به قطعه های کوچک باشد ، آن را تا بزرگتر شدن کودک خود کنار بگذارید .اطمینان داشته باشید که اسباب بازی کودک شما با بازی معقول ، شکستنی نیست . اطمینان داشته باشید که رنگ آن سمی نبوده و پوسته پوسته نشود . اسباب بازی کودکان باید قابل شستشو بوده و لبه های آن تیز و زبر نباشد .

  از چه چیزهایی باید دوری شود ؟  

  کودکان زیر شش سال و در صورت امکان همه آن ها را از اسباب بازی های پرتابگر (مثل تپانچه ، تیرکمان ودارت ) دور نگه دارید .اگر کودک شما در سنی است که با مواد شیمیایی یا ابزار آلات (مثل نجاری ) کار می کند ، برایش عینک محافظ تهیه کنید .

   پیشنهاد هایی برای خرید اسباب بازی

  در موقع خرید اسباب بازی به مناسبت های مختلف مثل تولد یا ...، تناسب سن ورشد کودک خود را با اسباب بازی در نظر بگیرید .اسباب بازی های پیشنهادی زیر می توانند علاوه بر ایجاد ایمنی برای کودک شما ، با تحریک مناسب سیستم بینایی به توسعه مهارت های بینایی مثل درک فضا و همکاری چشم ها و دست ها کمک کنند .

 تولد تا دوازده ماهگی

  اسباب بازی های متحرک رنگی ، جغجغه ، توپ و عروسک های پارچه ای قابل شستشو

  یک سالگی

  توپ ، عروسک های پارچه ای ، اسباب بازی های رونده ( چرخدار) ، جور چین ساده و اسباب بازی های موزیکدار

  دو سالگی

  جورچین ، اسباب بازی های موزیکدار ، مدل لوازم خانگی وآشپزخانه مثل میز و صندلی و یخچال

  سه تا شش سالگی

  ماژیک و مداد رنگی ، مدل نقاشی ، خمیر مجسمه سازی ، سه چرخه یا دوچرخه ، پازل ،ماشین تحریرودوربین اسباب بازی

  هفت تا ده سالگی

  دوچرخه ، ظبط صوت ، کتاب ،لوازم علمی مثل میکروسکوپ و تلسکوپ و قطار الکتریکی 

ويتامين A : روزانه 1/2 هويج

آيا واقعاً ويتامين A برای سلامتی چشم ها مفيد است؟

به عنوان اولين دليل می توان گفت كه ويتامين A از شبكوری پيشگيری می كند شبكوری ناشی از كمبود ويتامين A غيرقابل درمان است. كمبود ويتامين A باعث گزروفتالمی (xerophthalmia) همراه با خشکی چشم، زخم قرنيه و آماس پلك می شود. گزروفتالمی درمان نشده ، ممكن است منجر به نابينايی شود. كمبود ويتامين A يکی از دلايل نابينايی در جوامع در حال توسعه است. همچنين گزارش شده است كه ويتامين A در پيشگيری از كاتاراكت و دژنراسيون ماكولا  (یکی ديگر از عوامل نابينايی) نقش دارد.

روزانه به چه مقدار ويتامين A نياز است؟ RDA آمريكا برای مردان بالای يازده سال 1000 اکی والان رتينول و برای زنان بالای يازده سال 800 اکی والان رتينول را در روز توصيه می كند. ويتامين A با واحد بین المللی(IU) نیزاندازه گيری ميشود:

1 RE = 10 IU برای فراورده های گياهی

1 RE = 3.3 IU برای فراورده های حيوانی

چنانكه فردی سيگاری باشد يا الكل مصرف نمايد، بايد مصرف ويتامين A را افزايش دهد تنباكو باعث مقاومت بدن در برابر جذب ويتامين A ميشود، نوشابه های الکلی نيز ارزش غذايی مقدار قابل توجهی از ويتامين A را از بين می برند.

هشدار در مصرف مكمل های بتاكاروتن: مصرف مكمل های صناعی (غيرطبيعی) شيوع ابتلا به سرطان ريه را در سيگاری ها نشان ميدهد، بنابراين توصيه ميشود افراد سيگاری از منابع طبيعی ويتامين A استفاده كنند. جدول زير منابع غذايِی خوب ويتامين A را نشان ميدهد.

منبع غذايی               ويتامين (IU)A

جگرگاو(84گرم)                      45450

جگر گوسفند                           43000

جگر گوساله                            19000

اسفناج (1/2 فنجان)                   10600

هويج(1/2 فنجان)                      9065

زردآلو خشك (1/2 فنجان)            8195