انتخاب همدم شيشه‌اي

سمیه شرافتی: عينك، ابزاري است كه از ساليان متمادي، براي رفع عيوب انكساري چشم، بيشترين استفاده از آن شده است.
 
برخلاف تصور ما، نزديك‌‌بيني، دوربيني و آستيگماتيسم فقط منحصر به سالمندان نيستند و به‌خصوص در ميان كودكان، از مشكلات شايع به حساب مي‌آيند.

در حالي كه بيش از 98درصد کودکان با چشم سالم و طبيعی به دنيا می‌آيند، مطالعات نشان داده كه  15 درصد كودكان و نوجوانان بين سنين 2 تا 15 سال از عينك استفاده مي‌كنند.

اگر در گذشته‌هاي نه چندان دور چشم ضعيف مساوي بود با عينك، اين روزها با پيشرفت علم و تكنولوژي اين اصل به طور كامل دچار تغيير شده است؛ تا آنجا كه چشم‌هايي با ناتواني‌هاي شديد به كمك ليزيك بينايي خود را به دست مي‌آورند و اگر كسي تمايل به اين عمل جراحي نداشته باشد مي‌تواند به جاي عينك از لنز استفاده كند.

اگر شما هم در خانه كودكي عينكي داريد، شايد تاكنون از خودتان پرسيده باشيد كه آيا هنوز هم عينك روش درماني مناسبي براي كودكتان است يا اينكه روش‌هاي بهتري هم وجود دارد؟ اين مسأله‌اي است كه هنوز متخصصان چشم در مورد آن به تفاهم كامل نرسيده‌اند.

« با وجود آن‌كه عينك  در بسياري از موارد تنها وسيله اصلاح عيوب انكساري چشم، به شمار مي‌رود، اما مي‌تواند در كودكان موجب بالا رفتن نمره چشم (افزايش نزديك بيني) شود. همچنين نتيجه جديدترين يافته‌هاي پژوهشگران آمريكايي، استراليايي، سنگاپوري، هنگ‌كنگي و ... بيانگر آن است كه يكي از بهترين روشهاي اصلاح عيوب انكساري در كودكان لنزهاي «ارتوكي» (لنزهاي شارژ كننده شبانه چشم) و لنزهاي سخت است، البته به شرط آن كه فرد شرايط استفاده از آن را داشته باشد.»

دكتر پرويز زرين‌بخش، رئيس مركز تحقيقات لنز و اپتيك ايران، اين جملات را مي‌گويد و ادامه مي‌دهد: «به كار‌گيري لنزهاي سخت و لنزهاي شارژ كننده چشم كه فرد، هنگام خواب شبانه آ‌نها را داخل چشم گذاشته و صبح روز بعد آنها را خارج مي‌كند، در صورتي كه امكان استفاده و شرايط آن وجود داشته باشد، بهترين گزينه براي اصلاح عيوب انكساري كودكان است و دردسرهاي عينك را ندارد.»

دكتر زرين‌بخش در تشريح اين كه چرا  عينك بهترين وسيله درمان دوربيني كودكان نيست، مي‌گويد:« مطالعات نشان مي‌دهد كه محروم كردن چشم از ديد، باعث دراز شدن كره چشم به صورت طولي شده و ايجاد نزديك‌بيني مي‌كند.

همچنين دانشمندان دانشگاه هوستون آمريكا با بررسي‌هايي كه انجام شده اعلام كرده‌اند كه ديد محيطي در تكامل نقطه مركزي ديد در شبكيه مؤثر است و محروميت محيطي شبكيه از تصاوير واضح مي‌تواند باعث افزايش نزديك‌بيني در نقطه مركزي ديد شود. همچنين تغييرات محيطي و اختلالات انكساري محيطي عينك هم  مي‌توانند باعث جلوگيري از نرمال شدن نمره چشم در ناحيه ديد مركزي گردند زيرا يك عدم فوكوس (عدم تجمع نور به حالت دوربيني) در محيط ايجاد مي‌كنند.»

وي ادامه مي‌دهد:« اگر نمره چشم فرد نزديك‌بين را نيز كمتر كنيم، نمي‌تواند اين اختلالات محيطي را رفع كند. اما در مورد لنزهاي سخت مطالعات نشان داده كه 70 درصد كودكان نزديك بين با آن فيت شدند و به آن عادت كردند. پس مي‌توان گفت لنز سخت سير نزديك‌بيني را به شدت كم مي‌كند.»

دكتر زرين بخش با بيان اينكه دانشمندان دانشگاه پلي‌تكنيك هنگ‌كنگ هم در مطالعه‌اي نشان دادند تغيير متوسط طول چشم در گروه استفاده‌كننده از لنزهاي ارتوكراتولوژي (لنز شارژ‌كننده شبانه چشم) در مدت دو سال 14 ميلي‌متر و در گروه كنترل 27 ميلي‌متر بوده است، مي‌گويد: «ارتوكراتولوژي با شدت قابل ملاحظه‌اي از طويل شدن طول جلو به عقب كره چشم جلوگيري كرده است. يعني به طور كلي پيشرفت نزديك‌بيني در گروه ارتوكراتولوژي نسبت به گروه استفاده‌كننده از عينك 1 به 2 بوده است. اين تفاوت نشان مي‌دهد كه ارتوكراتولوژي مي‌تواند به عنوان وسيله‌اي براي كاهش پيشرفت نزديك‌بيني مورد استفاده قرار گيرد. بدين ترتيب نمي‌توان گفت كه عينك بهترين وسيله براي اصلاح بينايي بخصوص كودكان است.»

نقاط ضعف عينك

يكي از دلايل گرايش افراد به عينك، سهولت استفاده و پايين بودن قيمت آن نسبت به لنزها  است.

دكتر زرين‌بخش با اشاره به تجربيات خود مبني بر اثر بخش بودن لنزهاي سخت و ارتوكراتولوژي نسبت به عينك در درمان عيوب انكساري در كودكان مي‌گويد:« در يكي از تجربه‌هاي درماني من، دختر 15 ساله‌اي كه شماره يكي از چشمهايش صفر و شماره چشم ديگرش 25/1 بود، چشم ضعيف‌تر با روش ارتوكي اصلاح شد و پس از يك سال هيچ تغييري نكرد ولي چشم ديگر كه كاملاً سالم بود، نمره آن تا 3 شماره اضافه شد. اين موضوع نشان مي‌دهد كه هم لنزهاي سخت و هم لنزهاي ارتوكراتولوژي از پيشرفت نزديك‌بيني در كودكان جلوگيري مي‌كنند در حالي كه عينك باعث افزايش نزديك‌بيني مي‌شود.»

او با تاكيد بر اين كه انتخاب صحيح بيمار، خود باعث موفقيت در امر درمان مي‌شود، مي‌گويد: «در صورت آن كه والدين قادر به تهيه لنزهاي چشمي طبق تجويز پزشك باشند، مي‌توان نسبت به درمان بسياري از عيوب انكساري چشم در سنين كودكي و يا بهره‌گيري از لنزهايي كه توسط چشم پزشك تجويز مي‌شود، اميدوار بود.»

طرفداران عينك چه مي‌گويند؟

با اين اوصاف، همچنان عده‌اي از متخصصان با تاكيد بر اثرات نامطلوب و محدوديت‌هاي جراحي‌هاي ليزيك و لنزهاي ارتوكراتولوژي، بر لزوم استفاده از عينك در كودكان تاكيد دارند و استفاده از آن را آسان‌تر و در دسترس‌تر مي‌دانند.

دكتر ضياء‌الدين يزديان، متخصص چشم عضو هيأت علمي دانشگاه علوم پزشكي تهران، با اشاره به اينكه استفاده از جراحي براي رفع عيوب انكساري فوايدي دارد، اما ضررهايي هم به چشم مي‌رساند، مي‌گويد:«با جراحي چشم براي رفع عيوب انكساري، در واقع از ضخامت قرنيه كاسته مي‌شود. ضمن اين كه اين نوع جراحي‌ها در مورد گروه سني خاصي قابل اجراست و براي كودكان و افرادي كه سن بالا دارند توصيه نمي‌شود و به خصوص در مورد اطفال نتايج اين اقدامات چندان رضايت‌بخش نبوده است. حتي گاهي بعد از انجام اين اعمال جراحي انحراف چشم فرد كه با استفاده از عينك رفع شده بود، آشكار يا فرد دچار دوربيني شده است.»

به گفته دكتر يزديان انجام عمل جراحي براي رفع عيوب انكساري چشم در مورد كساني كه درجه عينك آنان كمتر از 2 يا بيشتر از 7 است، اصلاً توصيه نمي‌شود. او ادامه مي‌دهد:«براي پوشاندن عيوب انكساري چشم در ابتدا استفاده از عينك و پس از آن استفاده از لنز را توصيه مي‌كنيم.» 

دكتر علي صادقي طاري، متخصص چشم و عضو هيأت علمي دانشگاه تهران، درباره مزاياي عينك در مقابل لنزهاي تماسي مي‌گويد: «عينك، علاوه بر در دسترس بودن و ارزان بودن، با چشم تماس ندارد و خطري براي سلامتي ايجاد نمي‌كند و همچنين در يادگيري كودك نقش مؤثري دارد. اما كنتاكت لنزها وقتي روي قرنيه قرار مي‌گيرند، تغذيه قرنيه را قطع مي‌كنند، چون قرنيه از اشك چشم و پلك تغذيه مي‌كند. لنز واسطه‌اي است كه اين ارتباط تغذيه‌اي را قطع مي‌كند. اگر عامل عفوني بروز كند، در اين شرايط به سرعت رشد خواهد كرد.»

وي با بيان اينكه اصلاح عيوب انكساري با عينك مي‌تواند سبب وضوح تصوير در ناحيه لكه زرد يا ماكولا در شبكيه شود، ادامه مي‌دهد: «بدين ترتيب شخص مي‌تواند ديد طبيعي و يا نزديك به حد طبيعي داشته باشد. همچنين در كودكان عينك مي‌تواند از تنبلي و انحراف چشم نيز جلوگيري كرده و زمينه ايجاد ديد دو چشمي را فراهم نمايد.»

دكتر طاري تاكيد مي‌كند: «لنزهاي تماسي در كودكان ارزش خود را داشته ولي استفاده از آن هم گران‌تر بوده و هم اينكه طريقه استفاده از آن براي بعضي خانواده‌ها مشكل است و در ضمن  ممكن است سبب عوارض ديگري از قبيل خراش قرنيه، عفونت و ... شود. براي همين در تجويز آن براي كودك بايد نكات ذكر شده را رعايت نمود. در ضمن لازم است توضيح داده شود كه عينك مي‌تواند سردردهاي چشمي و خستگي چشم و ناراحتي‌هاي ديگر مربوط به عيوب انكساري را برطرف نمايد.»

به اين ترتيب، به نظر مي‌رسد عينك در پيشگيري از عيوب انكساري كودكان همچنان حرف اول را مي‌زند و البته تحقيقات بيشتر در زمينه اصلاح اين عيوب با روشهاي جديدتر درماني در آينده  لازم است.

 

منبع : همشهری آنلاين