جديدترين
راههاي درمان تخريب ماكولا
يكي
از مهمترين بيماريهاي چشم، استحاله يا تخريب لكه زرد است كه پزشكان
به آن، «دژنراسيون ماكولا» ميگويند.
تخريب لكه زرد، شايعترين علت كاهش بينايي ناشي از سن است كه علت دقيق
آن هم هنوز شناخته نشده است. به عبارت ديگر، تخريب يا استحاله ماكولا،
علت شايع افت ديد در افراد بالاي 55سال است. از آنجايي كه اين بيماري
فقط ديد مركزي را مختل ميكند، به ندرت باعث نابينايي فرد ميشود؛ با
اين حال ميتواند خواندن، رانندگيكردن و انجام ساير فعاليتهاي
روزمرهاي كه نياز به ديد مركزي و دقيق دارند را بسيار مشكل و يا
غيرممكن كند.
اهميت لكه زرد و نقش آن در بينايي
ماكولا يا لكه زرد در مركز شبكيه قرار دارد. شبكيه هم كه ميدانيد، لايه حساس
به نور است كه در قسمت خلفي كره چشم قرار دارد. نور روي ماكولا متمركز
ميشود. در ماكولا ميليونها سلول مخصوص بينايي وجود دارد. ماكولا يا
لكه زرد نور را دريافت و به علائم عصبي تبديل كرده، به مغز منتقل
ميكند. اين روند ديد مركزي ناميده ميشود.در واقع ديد مركزي، توانايي
رانندگي كردن، خواندن و انجام فعاليتهايي كه نياز به ديد مستقيم، دقيق
و ظريف دارد را فراهم ميآورد. اگر ماكولا صدمه ببيند، قسمت مركزي
تصوير ديده شده تار ميشود و تصوير در اطراف منطقه تار شده وضوح بيشتري
دارد. اهميت لكه زرد در اين است كه در قسمتي از شبكيه كه نزديك عصب
بينايي است، سلولهاي اصلي بينايي كه مخصوص ديد در روز، ديد دقيق و ديد
رنگي هستند، تجمع پيدا كردهاند. در واقع انسان به وسيله لكه زرد
بهترين و دقيقترين ديد را به دست ميآورد.
آيا واقعا اين بيماري به عنوان شايعترين علت كاهش بينايي در سالمندان
مطرح است؟
بله، در حال حاضر مهمترين علت كاهش بينايي در سالمندان، در كشورهاي پيشرفته،
همين استحاله يا تخريب لكه زرد است و ديابت، دومين علت نابينايي محسوب
ميشود. البته در ايران به نظر ميرسد كه ديابت درصد بيشتري از
نابينايي را به خودش اختصاص داده ولي استحاله لكه زرد هم در عده زيادي
از بيماران ديده ميشود. چيزي حدود 60 درصد افراد بالاي 55 سال حتما
اين بيماري را تجربه ميكنند.
اين بيماران به طور كامل بينايي خود را از دست ميدهند؟
خير. بيماري كه مبتلا به لكه زرد ميشود، نابينا نميشود، چون فقط قسمت مركز
بينايي تخريب ميشود نه قسمت محيطي. ولي بينايي بيمار به قدري كم
ميشود كه ديگر نميتواند مطالعه كند و يا كارهاي ظريف انجام دهد و
وقتي به جايي خيره ميشود، در مركز آن، قسمتي را به شكل كدر يا لكه و
يا خاكستري رنگ مشاهده ميكند. همچنين ممكن است همراه اين بيماري كوچك
ديدن اشياء يا بزرگ ديدن اشياء و يا كج ديدن اشياء هم ايجاد شود.
اولين علائمي كه بيماران به خاطر آن به پزشك مراجعه ميكنند،
چيست؟
بيمار اظهار ميكند كه در كمتر از يك هفته ديدش به شدت كاهش پيدا كرده.
در معاينه نيز معمولا خونريزي ته چشم ديده ميشود. البته بيمار اصلا
احساس درد نميكند.
چهطور تشخيص
داده می شود؟
با افتالموسكوپ، ته چشم بيمارمعاينه می شود. نواحي تخريب شده در معاينه به
شكل خونريزي در داخل چشم و در همان قسمت لكه زرد ديده ميشود. در يك
مدل از استحاله لكه بينايي نيز تخريب به شكل پيري است، يعني سلولها
حيات خود را از دست ميدهند بدون اينكه خونريزي و يا اختلالات عروقي
اتفاق بيفتد.
درماني هم وجود دارد؟
براي افراد مبتلا به اين اختلال، درمان دارويي وجود ندارد، ولي براي پيشگيري
از پيشرفت آن و يا گرفتارشدن چشم به بيماري، درمانهايي شامل مواد
معدني و يا ويتامينها پيشنهاد ميشود كه بسيار مفيد است و فرد به مدت
طولاني و شايد تا آخر عمر بايد آنها را استفاده كند.
براي حالتی كه همراه با خونريزي و ترشح مايع است چطور؟ آيا درماني وجود
دارد؟
بله، براي اينكه همراه با خونريزي و اختلالات عروقي و ترشح مايع از درون
رگها به بيرون رگها است. تا امروز درمانهاي زيادي پيشنهاد شده كه
يكي از آنها كه تا چند سال قبل رايج بود، انجام ليزر روي رگهايي است
كه آن رگها از خودشان تراوش دارند.
توضيح بيشتردر مورد اين رگها
عروقي كه خونريزي ميكنند و يا تراوش دارند، عروقي هستند كه نابجا ايجاد شدند
و اصطلاحا به آنها «نورگها» گفته می شود. يعني در محل لكه زرد
نورگسازي ميشود و اين رگهاي جديد در واقع رگهاي بيمار هستند كه با
عجله ساخته شدهاند. اين رگهاي غيرطبيعي كه بسيار ريز و مويرگي هستند،
بعد از اينكه ساخته شدند، شروع ميكنند به تراوش كردن مايعات درون
رگها به بيرون. علاوه بر آن پاره ميشوند و ايجاد خونريزي ميكنند.
همچنين تجمع مايع و خونريزي در زير شبكيه موجب ميشود كه سلولهاي
شبكيه در ناحيه مركزي و در ناحيهاي كه انسان بهترين ديد را دارد، از
كار بيفتند.
پيشرفتهاي جديد در اينباره
براي اين اختلال اين عروق ظرف 10سال اخير پيشرفتهايي صورت گرفته بود به اين
ترتيب كه ابتدا با انجام آنژيوگرافي يعني تزريق ماده فلورسانس در داخل
رگ و عكسبرداري از آن، محل رگها را مشخص ميكردند و اگر محل رگها
ديده ميشد، روي آنها ليزر ميتاباندند. يعني رگهاي جديد و غيرطبيعي
را با ليزر ميسوزاندند و بعد از سوزاندن بهبودي نسبي حاصل ميشد.
طبيعي است كه سوزاندن رگها از داخل چشم ممكن نيست و به وسيله ليزر
انجام ميشود. ليزر از خارج از چشم به داخل تابانده ميشد و رگها را
تخريب ميكرد اما همراه تخريب رگها خود شبكيه هم سوزانده ميشد و در
نتيجه ممكن بود ليزر ديد بيمار را دچار مشكل كند و بيمار بينايي خود را
از دست بدهد.
بعد از اين مرحله، مرحله ديگري در درمان ايجاد شد كه در داخل رگ بازوي فرد،
يك مادهاي را تزريق ميكردند كه بسيار گران بود و قيمتي حدود 1000
دلار داشت. اين دارو بعد از تزريق، از طريق رگهاي خوني به چشم ميرسيد
و در داخل همان رگهاي غيرطبيعي تجمع پيدا ميكرد. بعد، جراحان توسط
ليزرهاي كمتوان به داخل چشم و روي آن عروق ليزر را ميتاباندند و اين
تابش ليزر موجب ميشد كه آن رگها بر اثر انعقاد موادي كه داخل رگ
تزريق ميشدند، منعقد شوند و دوباره از كار بيفتند. اين درمان بسيار
موثر بوده و از پيشرفت بيماري جلوگيري ميكرد ولي بهبودي زيادي به
بيمار نميداد. علاوه بر اين، درمان بايد در چند جلسه تكرار ميشد، چون
رگهاي جديد و غيرطبيعي مجددا تشكيل ميشدند و دوباره در چند مرحله
بايد اين دارو تزريق ميشد و ليزر تابانده ميشد و هر دفعه نزديك 1000
تا 2000 دلار براي بيمار هزينه داشت. در ايران نيز علاوه بر اينكه فقط
در بعضي مراكز اين درمان وجود داشت، بيمار بايد در هر جلسه از درمان
چيزي حدود يك ميليون و 700 هزار تومان ميپرداخت. خيلي از بيماران نيز
نميتوانستند اين هزينه را پرداخت كنند و در نتيجه بيناييشان به وخامت
ميكشيد. اما در حدود يك سال است كه جهشي قابلتوجه و شگفتآور در اين
درمانها ايجاد شده و آن تزريق داروهايي در داخل چشم است. به اين ترتيب
كه به تازگي ثابت شده كه نوسازي و جديدسازي عروق نوپا در بدن تحت تاثير
مادهاي است كه به آن ماده رشددهنده عروق جديد ميگويند.
باتوجه با اينکه رشد عروق جديد خطرناك است. پس اين ماده
نميتواند مضر باشد؟
خير، اين ماده، ماده بدي نيست. به عنوان مثال وقتي قسمتي از دست زخم ميشود،
براي ترميم احتياج به رگ دارد و رگها بايد بازسازي شوند. اين ماده
خودش موجب ساخته شدن عروق جديد و ترميم زخم ميشود. پس يك ماده طبيعي
است كه براي بدن لازم است و اگر بدن آن را ترشح نكند، بازسازي نقاط
آسيبديده صورت نميگيرد. ولي در مورد چشم اين ماده عمل نابجايي را
انجام ميدهد، يعني رگهايي را ميسازد كه ضرورتي به ساخته شدن آن
رگها نيست. براي همين ما به اين نتيجه رسيديم كه اگر مادهاي را در
چشم تزريق كنيم كه اين ماده را كنترل كرده و مانع فعاليت آن شود، در
واقع به هدف خودمان رسيديم و به اين ترتيب داروي مهم «آواستين» يا
«بواسي زوماپ» ساخته شد. اين ماده قبلا در كشورهاي اروپايي و آمريكا
براي درمان سرطان روده بزرگ استفاده ميشد، به اين ترتيب كه وقتي اين
دارو را به بيمار تزريق ميكردند، موجب ميشد كه در داخل تودههاي
سرطاني رگها فعاليتشان را از دست بدهند. در نتيجه به آن توده سرطاني
خون نميرسيد و آن تومور كوچك ميشد، رشد نميكرد و كمكم از بين
ميرفت. بر اين اساس در داخل چشم هم تحقيقات انجام شد و به طور
شگفتآوري مشاهده كرديم كه دارو اثر ميكند و از رشد و پيشرفت رگهاي
نابجا جلوگيري كرده و همچنين آنها را تخريب ميكند.
اين داروها در ايران هم وجود دارد؟
بله، اين دارو از 6 ماه پيش نيز به ايران وارد شد و الان در بيش از 10 استان
كشور پزشكان به طور عمده براي جلوگيري از رشد عروق جديد مركز بينايي از
آن استفاده ميكنند.
تزريق اين دارو ضايعه را به طور كامل از بين ميبرد؟
وقتي آنژيوگرافي انجام شد، دارو طبق استاندارد تعريف شده در داخل چشم
تزريق ميشود و بعد از يك ماه بيمار مجددا براي بررسي ضايعات،
آنژيوگرافي ميشود. اگر ضايعه به طور كامل از بين نرفته باشد و يا در
حال پيشرفت دوباره باشد، يك تزريق ديگر انجام ميشود. حداكثر تا سه
تزريق ميتوان روي بيمار انجام داد. خوشبختانه دارو بسيار كمعارضه است
و فقط در موارد نادري عفونت داخل چشم گزارش شده و تقريبا در بيش از 90
درصد بيماران دارو موثر است و جلوي پيشرفت بيماري را به طور كامل گرفته
است.
آواستين در درمان بيماريهاي ديگر شبكيه هم به كار ميرود؟
بله. اين دارو علاوه بر آنكه در درمان اين بيماري به كار ميرود، در درمان
ساير بيماريهاي شبكيه هم موثر است. مثلا در درمان بيماري انسدادي عروق
شبكيه، تورم شبكيه در بيماران ديابتي و در بعضي خونريزيهاي داخل چشم
هم همراه با تزريق كورتون تاثير دارد. نتايج تحقيقات دانشمندان اروپايي
نيز نشان داده كه تاثير اين دارو به طور موقت و در درازمدت است و در
بيش از 60 درصد بيماران بهبود بينايي صورت ميگيرد. همچنين در 45 درصد
آنها بيماري كنترل ميشود يعني از گسترش آن كه منجر به كوري ميشود،
جلوگيري ميكند. خوشبختانه قيمت دارو نيز نسبت به درمانهاي قبلي
ارزانتر است.
منبع : همشهری آنلاين (بااندک تغيير)
