دیابت و چشم

چه قسمتهايی از چشم در ديابت درگيرمی شود؟
گرفتاری چشم در جريان ديابت چه مراحلی دارد؟
علائم بيماران چيست؟
چه کسانی درمعرض خطر رتينوپاتی ديابتيک هستند؟
رتينوپاتی ديابتيک چگونه تشخيص داده می شود؟
ايا گرفتاری شبکيه توسط بيماری قند قابل پيشگيری است؟
ايا رتينوپاتی ديابتيک قابل درمان است؟
ايا مراقبت خاص چشمی در خانمهای ديِابتيک لازم است؟
ايا با درمان ليزر يا عمل جراحی بيمار ديابتی از مراجعه به پزشک بی نياز می شود؟
بيمار ديابتی از چه زمانی بايد به چشم پزشک مراجعه نمايد؟

ديابت يا بيماري قند شايعترين بيماري عمومی است كه در دراز مدت چشم را مبتلا مي كند . البته با رژيم غذايي مناسب ، ورزش ، كنترل دقيق قند و فشار خون، ترک سيگار، پرهيزاز استرس و معاينات منظم چشم تحت نظارت چشم پزشك مي توان ديابت را كنترل كرد تا به چشم آسيب کمتری برساند.

چه قسمتهايي از چشم در ديابت گرفتار مي شود ؟

قسمتهای مختلف چشم ممکن است در جريان ديابت گرفتار شونداز جمله قرنيه ،عنبيه ،زجاجيه،عدسی،شبکيه، پلکهاوعضلات خارج چشمی،ديابت می تواند باعث فلج اين عضلات شود که بادردناگهانی،افتادگی پلک،دوبينی وانحراف مردمک چشم به طرف خارج تظاهر می يابد.اين علائم نشانه درگيری عصب زوج سه مغزی است ،البته ظرف سه تاچهارماه برگشت می کندودرمان خاصی لازم نيست. درگيري شبکيه در جريان ديابت را ،رتينوپاتي ديابتي مي گويند. ديابت مي تواند منجر به آب مرواريد شود ، همچنين با تغييرات قند خون قدرت انكساري چشم تغيير مي كند و ممكن است شماره عينك فرد متغير باشد .

افراد ديابتي همچنين مستعد افزايش فشار داخل چشمي نيز هستند كه در صورت عدم درمان ممكن است منجر به آب سياه و از بين رفتن ديد چشم گردد . تغييرات عروقی ناشی ازديابت باعث اختلال خونرسانی وانفارکتوس عصب بينايی می شود که منجربه مشکلات دائمی بينايی می شود.

گرفتاري چشم در جريان ديابت چه مراحلي دارد ؟

ديابت باعث تخريب عروق مغذي کليه، مغز، قلب وشبكيه مي شود، اين عروق متسع شده و مايع از آنها نشت مي كند ، اين فرم اوليه رتينوپاتي ديابتي است كه به آن رتينوپاتي زمينه اي يا غير پروليفراتيو گفته مي شود . در اين مرحله بيمار ممكن است متوجه تغييراتي در بينايی خود شود . گاهي اين عارضه به سمت اشكال جدي تر پيشرفت مي كند .در صورتيكه مايع در نقطه زرد (مركز بينائي ) جمع شود ، مطالعه و ساير كارهاي نزديك مشكل خواهد شد ، اين مرحله را تورم نقطة زرد (ادم ماكولا ) مي گويند .

در جريان رتينوپاتی پروليفراتيو عروق خوني جديد و شكننده در سطح شبكيه رشد می كنند كه منجر به مشكلات جدي بينائي مي شود . زيرا عروق جديد ممكن است پاره شده و داخل زجاجيه (ماده شفاف و ژله اي كه قسمت مركزي چشم را پر مي كند ) خونريزي كنند . در صورتيكه زجاجيه با خون كدر شود ، جلوي عبور نور گرفته مي شود ومنجر به تيره وتار شدن ديد مي شود . عروق خوني و بافت فيبري همراه آنها ممكن است به داخل زجاجيه رشد نمايند و با كشش روي شبكيه باعث جدا شدن شبكيه شوند . كندگي شبكيه در صورت عدم درمان به موقع منجر به كوري می شود.

علائم بيماران چيست ؟

در بيماران دچار آب مرواريد و بيماراني كه قدرت انكساري عدسي آنها تغيير مي كند ، ديد چشم تار مي شود كه در حالت دوم با طبيعي شدن قند خون ، بعد از مدتي تاري ديد برطرف خواهد شد . در مراحل اوليه درگيري شبكيه هيچ نشانه اي وجود ندارد و بينائي فرد تا مراحل پيشرفته ممکن است تغييري نداشته باشد ، لذا خود فرد متوجه ابتلاء شبكيه در مراحل اوليه نخواهد شد،در مراحل پيشرفتهءگرفتاری شبکيه،بيمار متوجه نقاط سياه جلوی ديد خود يا کاهش شديد بينايی می شود.

چه كساني در معرض خطر رتينوپاتي ديابتيک هستند ؟

هر فرد ديابتي در معرض خطر است ، اما افرادي كه مدت طولاني ديابت دارند،بيشتر دچار رتينوپاتي مي شوند. سن بالاتر ، كنترل نامنظم قند خون ، وجود بيماريهاي همراه مثل فشار خون ، چربي خون ، مشكلات كليه، حاملگي ومصرف سيگار فاكتورهاي خطر -سازي هستند كه احتمال عوارض ديابت در چشم را تشديد مي كنند .

رتينوپاتي ديابتيک چگونه تشخيص داده مي شود ؟

طي معاينات چشمي توسط چشم پزشك و با گشاد كردن مردمك توسط قطره هاي بازکننده مردمک ديد کافی برای معاينه شبكيه تامين مي شود و با وسيله اي به نام افتالموسكوپ اين معاينه صورت مي گيرد در صورتيكه رتينوپاتي محرز گردد ، چشم پزشك ممكن است از روش ديگري به نام آنژيوگرافي با فلورسين يا عکسبرداری از عروق ته چشم براي معاينه دقيق تر و تعيين كم خوني يا نشت عروقي بهره گيرد . در هر معاينه چشم پزشكي ، علاوه بر ديد چشم و شماره عينك معمولاً چشم پزشك فشار چشم را اندازه مي گيرد و قرنيه ، عنبيه ، عدسي و شبكيه را هم معاينه ميکند.

آيا گرفتاري شبكيه توسط بيماري قند قابل پيشگيري است؟

با كنترل دقيق قند خون ، رعايت رژيم غذايي ، فعاليت بدني منظم و معاينه منظم چشم توسط چشم پزشك مي توان از پيدايش رتينوپاتي ديابتي پيشگيری كرد يا در صورت پيدايش آن درمراحل اوليه درمان موثرتري براي آن انجام داد . لذا فرد ديابتي حتي زماني كه علائم رتينوپاتي نامشهود است بايد حداقل سالي يك بار جهت معاينه به چشم پزشك مراجعه كند و پس از تشخيص دفعات مراجعه خود را بنا بر توصيه پزشک يا ايجاد مشکل چشمی ادامه دهد.

آيا رتينوپاتي ديابتيک قابل درمان است ؟

در چشمي كه رتينوپاتي ديابتي در آن ايجاد شد ، بسته به مرحلة درگيري شبكيه ممكن است چشم پزشك اقدامات خاص درماني از جمله ليزر يا عمل جراحي را انتخاب نمايد . در درمان ليزري با اشعه قوي محل نشت عروق با حرارت سوزانده مي شود و خونريزي متوقف مي گردد . درمان ليزر در مراحل اوليه رتينوپاتي ديابتي مي تواند از پيشرفت آسيب چشمي جلوگيري كند و حتي احتمال نابينائي فرد را تا حد قابل ملاحظه اي كاهش دهد .موفقيت درمان به تشخيص زود هنگام و مراجعه منظم به چشم پزشك و دقت و مراقبت بيمار در كنترل قند خون ، فشار خون و چربي خون بستگي دارد .

آيا مراقبت خاص چشمي در خانمهاي ديابتيک طي بارداري لازم است ؟

طي بارداري ، احتمال ايجاد ويا تشديد رتينوپاتي ديابتيک وجود دارد، لذا هر خانم ديابتي كه می خواهد باردار شود بايد قبل از حاملگی يا درسه ماهه اول حاملگي توسط چشم پزشك معاينه شود و سپس هر سه ماه يكبار تا زمان زايمان جهت معاينه چشم مراجعه كند .

آيا با درمان ليزر يا عمل جراحي بيمار ديابتي از مراجعه به چشم پزشك بي نياز مي گردد ؟

خير، با توجه به اينكه فرد همچنان دچار بيماري ديابت مي باشد ، ممكن است علي رغم درمانهاي فوق ،در نيمی از بيماران بيماري ديابت در چشم پيشرفت نمايد و مجدداً نياز به انجام درمان ليزر و يا ساير اقدامات باشد يا ليزر موثر واقع نشده وبيمار نابينا شود.لذا فرد ديابتي بايد مادام العمر از نظر وضعيت شبكيه تحت نظرچشم پزشك باشد و چنانچه دچار کندگی شبکيه شوند تحت جراحی وسيع زجاجيه وشبکيه قرار گيرند.پس از ليزرياجراحی بيمار بايد هرسه يا چهارماه برای کنترل به پزشک خودمراجعه کند.

بيمار ديابتي از چه زماني بايد به چشم پزشك مراجعه نمايد ؟

در ديابت تيپ І (يا ديابت جوانان كه وابسته به مصرف انسولين مي باشند ) توصيه مي شود سه سال پس از تشخيص ديابت جهت معاينه چشم به چشم پزشك مراجعه كنند و سپس سالانه معاينه شوند . اما بيماراني كه ديابت تيپ II يا غير وابسته به انسولين دارند كه معمولاً بالاي چهل سال شروع مي شود ، به محض تشخيص ديابت بايد به چشم پزشك مراجعه كنند و پس از آن حداقل سالانه مورد معاينه چشم قرار گيرند .

منبع : بيمارستان تخصصی چشم خاتم الانبيا (مشهد)