ساختمان
و عملكرد قرنيه
قرنيه بافت ظريف و شفاف و جزئي از كره چشم
است كه نقشي حياتي در عمل بينايي دارد . پرتوهاي موازي نور
از اشياي خارجي توسط قرنيه به عدسي چشم و از آنجا به شبكيه و
در نهايت مغز منتقل مي شود . قرنيه بواسطه قرارگرفتن در معرض
هوا ، نسبت به هر نوع جراحت ، عفونتهاي ويروسي و باكتريايي و
قارچي نفوذ پذير و حساس است كه حاصل تمام اين اختلالات در
صورت عدم معالجه مناسب ، نوعي كدورت در قرنيه است كه ماندگار
خواهد شد و در صورتيكه كدورت در قرنيه عميق باشد، مانع
از رسيدن نور به بافت حساس شبكيه مي شود كه كاهش بينائي
نتيجه آن است .
عمل
پيوند قرنيه يا كراتوپلاستي چيست ؟.
عمل پيوند قرنيه شامل برداشتن قرنيه كدر شده
يا ضايعات ديگر قرنيه مثل ورم ، نازك شدن و تخريب و زخم و
جايگزيني آن با يك بافت هم اندازه ، از يك قرنيه سالم ،
تازه و شفاف است كه مي توان از چشم يك فرد مرده حداكثر شش
ساعت پس از فوت تهيه كرد . قرنيه از كل كره چشم برداشته مي
شود و ساير قسمتهاي چشم دست نخورده باقي مي ماند . قرنيه شش
ساعت پس از مرگ انسان داراي حيات است زيرا تغذيه قرنيه بر
عهده جريان خون نيست بلكه توسط مايع زلاليه كه در پشت آن
قرارگرفته تغذيه مي شود .بافت قرنيه بايد تازه باشد و با
دقت و كمترين آسيب با ميكروسكوپ جراحي و ابزارهاي ريز
ميكروسكوپي به قرنيه فرد دريافت كننده پيوند زده شود . بخيه
ها چندماه تا چند سال در چشم باقي مي مانند يعني تا زمانيكه
چشم كاملاً بهبود يابد و تا چند ماه پس از عمل از قطره هاي
چشمي براي كمك به ترميم چشم استفاده مي شود .نكته قابل توجه
اين است كه در كليه كدورت هاي قرنيه پيوند قابل انجام نمي
باشد مثلاً در كدورت قرنيه ناشي از تراخم پيشرفته كه خشكي
شديد چشم وجود دارد ميزان موفقيت بسيار پايين است يا در
كدورت هاي قرنيه كه مربوط به دوران كودكي است و تنبلي چشم
نيز همراه با كدورت وجود دارد بهبود بينائي بعد از پيوند
زياد نمي باشد ، لذا معمولاً پيوند توصيه نمي شود .
موفقيت عمل پيوند قرنيه به چه عواملي بستگي دارد ؟
1- برداشتن موفقيت آميز بافت پيوندي : كه به
تازه بودن كره چشم اهدا كننده وتكنيك جراحي وابسته است .
2-بر گرداندن موفقيت آميز بينايي بيمار : كه
به برداشتن موفقيت آميز قطعه پيوندي و وضعيت سلامت ساير
اجزاي كره چشم وابسته است.
3- عدم دفع پيوند ( واكنشهاي زود هنگام يا
تاخيري ) : سه علامت هشدار دهنده دفع پيوند عبارتند از :كاهش
بينايي ، قرمزي چشم ، درد چشم و حساسيت بيش از حد به نور .
اگر هر كدام از اين علائم بيشتر از چند ساعت تداوم يابد
بيمار فوراً بايد به چشم پزشك خود مراجعه كند . در صورتيكه
با مشاهده اولين علائم رد پيوند درمان مناسبي تجويز شود ،
موفقيت درمان زياد خواهد بود . همچنين طي مطالعات جديد با
تطبيق گروههاي خوني فرد دهنده و گيرنده پيوند ، احتمال
موفقيت پيوند قرنيه افزايش مي يابد و اگر قرنيه پيوندي ظرف
چندين ماه شفافيت خود را حفظ كند و بافت پيوندي توسط قرنيه
فرد دريافت كننده پذيرفته شود پيوند قرنيه موفقيت آميز تلقي
مي شود ميزان موفقيت عمل پيوند به طور كلي حدود 85 تا 90
درصد است كه بسته به بيماري زمينه اي نتيجه متفاوت است به
طوري كه در برخي از بيماريهاي زمينه اي موفقيت پيوند كمتر از
50 درصد و در برخي از بيماريها مثل قرنيه بالاتر از 95 درصد
است .
4- معاينات مكرر و دقيق بعد از پيوند :
مراجعات پس از جراحي نزد پزشك براي پيشگيري از عود و برگشت
كدورت قرنيه نقش حياتي خواهد داشت . البته واكنش ايمني مي
تواند قرنيه را در همان آغاز يا حتي پس از جند سال تحت تاثير
قرار دهد كه منجر به دفع پيوند مي شود .
قرنيه
پيونده شده
آيا درمان جايگزيني براي پيوند قرنيه وجود دارد ؟
PTK(فتوتراپيوتيك
كراتكتومي ) يا برداشتن كدورت قرنيه با نور ليزر از جديدترين
درمانهاي جايگزين پيوند قرنيه در زخمها و كدورتهاي قرنيه مي
باشد . اين عمل با ليزر وتحت كنترل كامپيوتر صورت مي گيرد و
لايه ها ي نازكي از بافت قرنيه بيمار برداشته شده و نامنظمي
هاي سطح قرنيه كه ناشي از آثار زخم يا كدورت قرنيه است را از
بين مي برد . در اين روش به بافتهاي اطراف حداقل آسيب وضربه
وارد مي شود و بافت جديد مي تواند بر روي اين لايه
صاف رشد كند و بينايي بيمار به سرعت برگشت مي كند ، بويژه
اگر مشكل محدود به لايه فوقاني قرنيه باشد اين روش در 85%
بيماران انتخاب شده موفقيت آميز خواهد بود نور ليزري كه در
اين روش مورد استفاده قرارميگيرد (اكسايمرليزر(Excimer
laser)
است كه در طول موج اشعه ماوراء بنفش قرار
دارد .
بانك چشم ( بانك قرنيه چيست ؟)
1- سالها ( قبل از 1970 ) پيوند قرنيه پس از
فوت دهندة قرنيه طي چندين ساعت بعد انجام مي شود زيرا محيط
مناسب جهت نگهداري چشم و قرنيه وجود نداشت .
2- از اوايل 1970 به بعد محيط مناسب قرنيه و
چشم به بازار عرضه گرديد كه چند روز تا چند هفته مي تواند
قرنيه را به طور سالم در خود نگه داشته ، لذا امكان حمل آن
به مناطق دوردست ممكن مي شود .
در بانك چشم معيارهايي وجود دارد كه بر اساس
آن پس از فوت يك بيمار قرنيه او را مورد استفاده قرار مي
دهند يعني در صورت اطلاع فرد به يك سري از بيماريها قرنيه
فرد قابل استفاده نخواهد بود .
باتوجه به گسترش بيماريهاي عفوني نظير هپاتيت
و ايدز قبل از پيوند قرنيه بررسي هاي آزمايشگاهي لازم انجام
شده در صورت منفي بودن موارد فوق بافت قرنيه جهت پيوند به
مراكز پيوند ارسال مي شود . قرنيه فرد 1 تا 70 سال قابل
استفاده مي باشد البته با افزايش سن از كيفيت قرنيه احتمالاً
كاسته مي شود .
تجويز عينك بعد از عمل پيوند :
در بسياري از موارد پيوند ، پس از جراحي جهت
اصلاح عيب انكساري( دوربيني ، نزديك بيني، آستيگماتيسم )
عينك يا لنز تماسي براي بيمار تجويز خواهد شد كه امروزه مي
توان از روش ليزيك به عنوان جايگزين استفاده كرد .
