تغييرات آرام
درقرنيه
طي سالهاي اخير علم چشم
پزشکي ، روشهاي جديد و موثري را براي رفع عيوب انکساري چشم (نزديک بيني
، دوربيني و آستيگماتيسم) ارائه داده که توانسته اند تا حد زيادي
جايگزين استفاده از عينک هاي طبي شوند.
به همين دليل هم جراحي با ليزر و ليزيک امروزه شيوه هاي نام آشنايي
براي مردم محسوب مي شوند.
با اين حال روشي که در دنيا بتازگي جايگزين روشهاي ليزيک و استفاده
مداوم از عينک هاي طبي شده اند «ارتوکراتولوژي» نام دارد که در آن به
جاي ايجاد خراش روي قرنيه چشم و تراشيدن آن توسط روشهايي چون ليزيک ،
لنزهاي مخصوص روي قرنيه قرار مي گيرد که به مرور زمان باعث تغييرشکل
قرنيه شده و در واقع به نوعي عمل قالب گيري انجام مي شود و بتدريج عيب
انکساري چشم بيمار برطرف مي شود.
اين روش مدت کوتاهي است که در ايران به صورت محدود به کار مي رود با
اين حال معرفي آن مي تواند به توسعه هر چه بيشتر اين شيوه در مراکز
علمي و درماني کمک کند. به همين دليل با دکتر ابراهيم جعفرزاده پور،
مدير گروه اپتومتري دانشگاه علوم پزشکي ايران و دبير هشتمين کنگره
اپتومتري (بينايي سنجي) ايران به گفتگو نشسته ايم.
عيوب انکساري چشم شامل کدام دسته از بيماري ها مي شوند؟
عيب انکساري چشم ناشي از عدم هماهنگي قدرت انکساري چشم و طول محوري چشم
است. اگر طول چشم بيش از حد نرمال باشد يا قدرت انکساري چشم بيشتر
باشد، نزديک بيني ايجاد مي شود.
به عکس ، کوچک بودن طول محوري چشم و کمتر از حد نرمال بودن قدرت
انکساري چشم ، دوربيني Hypermetropia را به وجود خواهد آورد.
آستيگماتيسم هم نوع ديگري از عيب انکساري است که در آن ، غالبا انحناي
سطوح انکساري چشم يکسان نيست.
البته آستيگماتيسم مي تواند همراه دوربيني و نزديک بيني به وجود آيد.
اما پيرچشمي اختلالي است که به طور اجتناب ناپذيري ايجاد مي شود. عدسي
چشم انسان توسط يک سيستم عصبي دقيق تغيير تحدب مي دهد تا تصاوير اشياي
مورد مشاهده واضح روي شبکيه تشکيل شود.
در اثر افزايش سن ، اين عدسي سخت تر شده و قدرت تغيير تحدبش را بتدريج
از دست خواهد داد.
اين بيماري ها عمدتا جنبه ارثي دارند يا اکتسابي اند؟
عوامل محيطي ، ژنتيکي ، نژادي و برخي از حوادث و بيماري هاي عمومي
(مانند مرض قند) ممکن است بر شرايط انکساري چشم اثر گذاشته و باعث
تغيير آن شوند. توارث عيوب انکساري ، تحت کنترل چند ژن هستند، لذا در
يک خانواده با شرايط محيطي يکسان ، فرزندان و والدين ممکن است دچار
عيوب انکساري متفاوتي باشند.
و بيشتر چه افرادي و در چه مقطع سني را درگير مي کنند؟
همان گونه که گفتيم علت ايجاد عيوب انکساري ، عدم هماهنگي طول محوري
چشم و قدرت انکساري چشم است. قدرت انکساري چشم توسط قرنيه در جلوي چشم
و عدسي در داخل چشم تامين مي شود.
تغيير انحنا، ضريب شکست و ضخامت اين بخشها باعث تغيير قدرت انکساري چشم
مي شود. رشد بيش از حد کره چشم يا توقف رشد آن نيز منجر به اين پديده ،
عيوب انکساري ، خواهد شد.
به همين علت در سنيني که تغييرات ساختاري بيشتري در انسان به وجود مي
آيد احتمال ايجاد تغييرات بيشتر در عيوب انکساري محتمل تر خواهد بود.
بدو تولد تا 3سالگي ، 5تا 7سالگي ، سنين بلوغ تا پايان 20سالگي ، 40تا
45سالگي و 65تا 75سالگي از سنين مهمي است که احتمال تغييرات عمده در
چشم وجود دارد.
فراموش نکنيم چشم از نظر بافت شناسي ، عروقي و عصبي يک ساختار متمايز
از ساير ارگان هاست. بسياري از بيماري هاي عمومي ، عصبي و متابوليک بر
چشم موثر است.
اين تاثيرات ممکن است با تاري ديد فرد مبتلا همراه باشد. وجود يک تومور
فضاگير پشت کره چشم ، طول محوري چشم را تغيير داده و باعث يک عيب
انکساري خواهد شد. لذا وجود عيوب انکساري همواره بايد با دقت نظر توسط
اپتومتريست ها يا چشم پزشکان و البته خود بيماران مورد توجه قرار گيرد.
به لزوم معاينات دوره اي در سنين فوق الذکر براي تعيين عيوب انکساري
چشم اشاره کرديد، اين معاينات براساس چه روشهايي به طور متداول انجام
مي گيرد؟
تابلوي Eکه شايد بسياري از افراد با آن آشنا باشند، جهت ارزيابي
تيزبيني افراد مورد استفاده قرار مي گيرد ولي نکته جالب توجه اين است
که افراد با عيوب انکساري يکسان ، تيزبيني يکساني ندارند، زيرا اين تست
يک آزمون Psychophysical است و به عوامل ادراکي ، شناختي ، مهارتي و
هوشي وابسته خواهد بود.
«رتينوسکوپي » تکرار پذيرترين و بهترين روشي است که قدمت بسيار آن هنوز
بر قله آزمون هاي انکساري چشم ايستاده است. اين روش تکرار پذيري کمتر،
ولي سرعت بيشتري در تعيين شرايط انکساري چشم دارد و به هيچ وجه قادر
نيست نمره نهايي عينک فرد را مشخص کند.
در واقع تعيين شرايط انکساري و نمره عينک يک پروسه اوليه است و تجويز
عينک براساس سن ، شغل ، ميزان کار چشمي ، نيازهاي بينايي و سابقه
استفاده از عينک پروسه بعدي خواهد بود به همين دليل براي افراد با
شرايط انکساري يکسان ممکن است نمره عينک مشابهي تجويز نشود.
حتي ممکن است براي يک کودک که نوع خاصي از انحراف چشم دارد بدون اين که
عيب انکساري داشته باشد عينک با عدسي هاي قطوري به طور موقت تجويز شود.
به روش ارتوکراتولوژي بپردازيم که مي تواند بهترين شيوه براي
جايگزيني روش ليزيک باشد، در ارتباط با اين شيوه و مزيتهايش برايمان
بگوييد؟
قرنيه چشم انسان دوسوم قدرت انکساري چشم را ايجاد مي کند. قسمت اعظم
اين قدرت انکساري مربوط به سطح قدامي (جلويي ) قرنيه است. لذا ايجاد
تغييرات اندکي در انحناي سطح جلويي قرنيه مي تواند تغييرات زيادي در
قدرت انکساري چشم ايجاد کند.
البته کاشتن عدسي هاي داخل چشمي روش ديگري است که عدسي تصحيح کننده را
بين عدسي چشم و قرنيه به طور دايم قرار مي دهند. اما متداول ترين روش ،
تغيير انحناي قرنيه چشم است.
اين کار توسط روشهاي بسيار متنوعي انجام مي شود. در روش ليزيک ، بخشي
از بافت قرنيه برداشته مي شود تا انحناي مطلوب در قرنيه به وجود آيد و
قدرت انکساري مناسب در چشم ايجاد شود، طبعا بافت برداشته شده جايگزين
نخواهد شد. در روش ارتوکراتولوژي تغيير انحناي قرنيه با عدسي هاي تماسي
منحني انجام مي شود که داراي انحناهاي ويژه اي است.
در واقع تلاش مي شود به وسيله اين عدسي ها فرم و شکل جديدي به قرنيه
داده شود تا اين فرم جديد قدرت انکساري مناسبي را براي چشم به وجود
آورد. در روش ارتوکراتولوژي زمان نقش مهمي را به عهده دارد.
زيرا بايستي بتدريج اين تغيير انحنا را در قرنيه بيمار ايجاد کرد.
تبعيت بيمار از دستورات داده شده از نحوه استفاده از اين عدسي ها براي
ايجاد تغيير فرم در قرنيه بسيار مهم است.
طبعا در اين روش بر خلاف روش ليزيک بخشهايي از قرنيه چشم به طور
غيرقابل برگشتي تراشيده نمي شود و در نتيجه فرصت جبران در مقايسه با آن
بيشتر فراهم خواهد بود.
طبعا استفاده از اين روش در صورت بهبودي شرايط انکساري فرد را از
استفاده از عينک بي نياز خواهد کرد. البته نبايد فراموش کرد که هيچ روش
تصحيح انکساري در مقايسه با عينک کم خطرتر و ارزان تر نيست.
اما روش ارتوکراتولوژي با وجود اين که نسبت به خيلي از روشها، تغييرات
و تاثيرات ناخواسته کمتري در چشم ايجاد مي کند، براي هر بيماري با توجه
به پارامترهاي مختلف چشمي ، محيطي و شغلي يکي از روشهاي تصحيح انکساري
مناسب است و يک روش تصحيح انکساري مطلق وجود ندارد.
روش ارتوکراتولوژي طي چه مراحلي انجام مي شود؟
ابتدا يک معاينه عمومي و کامل از چشم بيمار انجام مي شود تا موارد منع
مصرف لنز و ارتوکراتولوژي در وي مشخص شود. سپس يک توپوگرافي از قرنيه
فرد انجام مي شود و توزيع قدرت انکساري و شعاع انحنا را در سطح قرنيه
به دست مي آوريم.
سپس براساس شکل قرنيه فرد و نوع عيب انکساري وي عدسي هاي مختلفي را
براي فرد تجويز مي کنيم که فرد طبق يک روال و نظم معين از اين عدسي ها
استفاده مي کند. در زمان استفاده از اين عدسي ها چشم فرد در زمان هاي
معيني معاينه و ارزيابي مي شود.
اين عدسي ها باعث تغيير فرم و شکل قرنيه مي شود و انحناي آن را تغيير
مي دهد که البته به تصحيح انکساري وي منجر خواهد شد. با توجه به خاصيت
الاستيک قرنيه احتمال تغييراتي پس از ايجاد فرم دلخواه خواهد شد لذا
پيگيري هاي بعدي پس از ايجاد فرم دلخواه قرنيه ضروري خواهد بود.
منبع:
روزنامه جام جم
